Historia i mundury wojskowe niemieckiej żandarmerii polowej podczas II wojny światowej
Nov 28, 2025
Feldgendarmerie była oddziałem niemieckiego Wehrmachtu podczas II wojny światowej. Nadano mu przydomek „Kettenhunde” (dosłownie „psy na łańcuchu”), ponieważ jego członkowie nosili na szyi-metalowe tabliczki identyfikacyjne. Jednak Feldgendarmerie różni się od koncepcji żandarmerii wojskowej (znanej również jako rektor wojskowy), jaką znamy dzisiaj. W Niemczech żandarmi służyli w czasie pokoju jako lokalna policja bezpieczeństwa, a w czasie wojny zostali żandarmami polowymi odpowiedzialnymi za dyscyplinę wojskową. Dziś przedstawimy historię Feldgendarmerie.
Pochodzenie żandarmerii
Żandarmeria niemiecka wywodzi się z Francji, dlatego konieczne jest przybliżenie historii żandarmerii francuskiej.
W 1373 roku król Francji utworzył jednostkę zwaną Maréchaussée. Jednostka ta towarzyszyła armii francuskiej na polu bitwy i była odpowiedzialna głównie za pracę sądową w armii, zajmując się takimi czynami, jak grabieże, dezercje i ucieczki ze służby. Za panowania Ludwika XII obowiązki Maréchaussée zaczęły się rozszerzać z wojska na całe terytorium i populację Francji. 25 stycznia 1536 roku jurysdykcja Maréchaussée została rozszerzona na całą ludność cywilną i podróżowała ona do różnych miejsc, aby zajmować się różnymi sprawami i konfliktami, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Ponieważ władzę sądowniczą na obszarach wiejskich sprawowali wcześniej panowie feudalni, król Francji wykorzystał Maréchaussée, aby odzyskać władzę sądowniczą z różnych regionów.
Kawaleria Maréchaussée w 1780 roku

W 1720 roku Maréchaussée zostało symbolicznie objęte jurysdykcją administracyjną Gendarmerie de France. Żandarmeria była wówczas elitarną jednostką kawalerii, ustępującą jedynie Maison du Roi (Gwardii Królewskiej). Termin „Żandarmeria” pochodzi od francuskiego „gens d'armes”, oznaczającego „uzbrojonych ludzi”. Pierwotnie żandarmeria była pierwszą stałą armią utworzoną przez króla Francji Karola VII w 1445 roku. Była to w pełni uzbrojona jednostka ciężkiej kawalerii, składająca się z 15 kompanii po 100 ludzi każda. W 1720 roku Maréchaussée zostało zreorganizowane w zjednoczoną jednostkę, z jedną kompanią kawalerii odpowiedzialną za każdą z 33 prowincji Francji. Do 1738 roku Maréchaussée liczyło 3000 oficerów i kawalerzystów.
Żandarmeria w XVI wieku

Jednak ze względów ekonomicznych żandarmeria jako jednostka kawalerii zniknęła pod koniec XVIII wieku, natomiast Maréchaussée zostało zachowane. W 1778 r. Maréchaussée przeszło reformę, a w przededniu rewolucji francuskiej wszystkie 33 firmy zostały zreorganizowane w 6 oddziałów zatrudniających łącznie 4114 pracowników. Podczas rewolucji francuskiej dowódcy Maréchaussée podlegali generalnie jurysdykcji lokalnych władz konstytucyjnych. Choć mieli powiązania z królem Francji, uważano ich za siły wspierające reformy francuskiego Zgromadzenia Narodowego. Aby uniknąć używania nazwy starego reżimu, 16 lutego 1791 r. Maréchaussée przemianowano na Gendarmerie Nationale (Żandarmeria Narodowa). Została podzielona na 28 dywizji, każda dowodzona przez pułkownika i odpowiedzialna za 3 prowincje, z 2 kompaniami żandarmerii w każdej prowincji.
Wraz z postępem wojen napoleońskich koncepcja żandarmerii rozprzestrzeniła się na różne kraje Europy.
Żandarmeria niemiecko-pruska
Wzorem francuskiej Żandarmerii Narodowej również państwa niemieckie zaczęły tworzyć jednostki żandarmerii. 30 lipca 1812 roku Prusy założyły Königlich Preußische Landgendarmerie (Królewsko Pruska Żandarmeria Wiejska). Do obowiązków pruskiej żandarmerii należało utrzymywanie stałych komisariatów policji, transport więźniów, nadzorowanie dezerterów, dostarczanie korespondencji urzędowej i prowadzenie-patroli zwalczających przestępczość.
30 grudnia 1820 roku król pruski Fryderyk Wilhelm III przeprowadził gruntowną reformę pruskiej żandarmerii, określając tym samym podział jej władzy wojskowej i cywilnej. Organizacyjnie żandarmeria pruska podlegała Ministerstwu Wojny, które odpowiadało za jej uposażenia i wyposażenie. W codziennym funkcjonowaniu podlegał jednak Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i lokalnym władzom cywilnym, których zadaniem było utrzymanie porządku publicznego na obszarach wiejskich. W każdym województwie stacjonowała jedna brygada, w sumie 8 brygad, przy czym każda brygada była podzielona na 2 bataliony. Cała pruska żandarmeria liczyła 1144 żołnierzy, w tym 1080 kawalerzystów. Żandarmerii początkowo rekrutowano wyłącznie spośród byłych podoficerów-armii, a później także marynarki wojennej. Szkolenie żandarmów trwało sześć miesięcy i kończyło się egzaminem kwalifikacyjnym.
Struktura pruskiej żandarmerii w 1862 r.: 1 dowódca żandarmerii (stopień: generał), 1 adiutant, 8 dowódców brygady żandarmerii (stopień: pułkownik), 35 dowódców okręgów (stopień: kapitan), 101 pod-podoficerów (podoficerów), 1570 żandarmów (w tym 1121 kawalerzystów).
Podczas wojny francusko-pruskiej-pruska żandarmeria została zmobilizowana do armii pruskiej i uformowana w Feldgendarmerie (żandarmerię polową). W tamtym czasie do głównych obowiązków Feldgendarmerie należało utrzymywanie porządku na polu bitwy, zapewnianie bezpieczeństwa ruchu drogowego i wykonywanie zadań kontr-wywiadu.
Po wybuchu I wojny światowej w 1914 r. armia niemiecka utworzyła 33 bataliony Feldgendarmerie, które później powiększono do 115. Jedna-trzecia ich personelu pochodziła z żandarmerii, a reszta z innych jednostek armii (głównie kawalerii). W związku z brakami kadrowymi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych powołało także osoby z jednostek zastępczych dostarczonych przez Ministerstwo Wojny do pełnienia funkcji żandarmów pomocniczych. Do ich obowiązków należała ochrona rolnictwa, zapobieganie sabotażowi wroga (w tym kolei, autostrad, kanałów, rurociągów, spichlerzy i młynów), monitorowanie jeńców wojennych (jeńców wojennych), zapobieganie ich ucieczce i odbijanie zbiegłych jeńców wojennych. W czasie wojny Feldgendarmerie otrzymała także wsparcie od smoków i husarii, którzy podjęli się niektórych obowiązków żandarmerii, takich jak ochrona kwatery głównej i ochrona jeńców wojennych.
Feldgendarmerie Niemiec podczas I wojny światowej i ich zużyte plakietki identyfikacyjne


Żandarmeria hitlerowskich Niemiec
Po zakończeniu I wojny światowej wszystkie jednostki Feldgendarmerie zostały rozwiązane, a w Weimarze Reichswehry nie było jednostek żandarmerii. Żandarmeria powróciła do cywilnych obowiązków administracyjnych, pełniąc funkcję policji wiejskiej podległej Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Odpowiadali za bezpieczeństwo publiczne na terenach wiejskich i górskich liczących poniżej 2000 mieszkańców, a zadania garnizonowe podejmowali żołnierze pełniący odpowiednie obowiązki. Po dojściu nazistów do władzy lokalne siły policyjne w Niemczech zostały włączone do Ordnungspolizei (policji porządkowej), a żandarmeria została również objęta patronatem Ordnungspolizei.
Niemiecki Wehrmacht nie miał w czasie pokoju stałych jednostek Feldgendarmerie. Jednostki Feldgendarmerie były tworzone przez żandarmów na rozkaz tylko podczas głównych ćwiczeń wojskowych lub rozmieszczeń przedwojennych. Na przykład podczas operacji wojskowej mającej na celu aneksję Austrii w marcu 1938 r. Feldgendarmerie-Abteilungen (Bataliony Feldgendarmerie) 571 i 582, Feldgendarmerie-Trupps (Plutony Feldgendarmerie) 407, 413 i 473, a także inne plutony Feldgendarmerie rozmieszczone podczas operacji przez różne dywizje, wszystkie zostały rozwiązane w kwietniu 1938 roku.

w ramach przygotowań mobilizacyjnych Wehrmachtu latem 1939 roku Feldgendarmerie była jedną z pierwszych zmobilizowanych jednostek-była kluczowym ogniwem w sprawnym rozmieszczeniu Wehrmachtu. Zgodnie z planem mobilizacji z 1939 r. oddziały Feldgendarmerie składające się z aktywnych dywizji musiały być gotowe do rozmieszczenia w ciągu 12 godzin od otrzymania rozkazu mobilizacji. Ramy te były znacznie wcześniejsze niż w przypadku sztabów dywizji i korpusów, które potrzebowały jedynie na ukończenie przygotowań w ciągu 56–72 godzin. W rzeczywistości, aby przygotować się do inwazji na Polskę, jednostki Feldgendarmerie niektórych formacji zostały w pełni utworzone już na początku sierpnia 1939 roku. Na początku II wojny światowej Ordnungspolizei przeniosła do Wehrmachtu łącznie 280 oficerów i 7879 żołnierzy. Siły lądowe Waffen-SS i Luftwaffe również utworzyły własne jednostki Feldgendarmerie, posiadające tę samą organizację i wyposażenie co armia. W większości przypadków armia Feldgendarmerie wykonywała-szerokie obowiązki Wehrmachtu, co oznacza, że na podstawie specjalnych rozkazów odpowiadała za wszystkie oddziały Wehrmachtu.
Zadania Feldgendarmerie
Zadania wojskowe:
1.Nadzoruje porządek i dyscyplinę wojskową.
2. Utworzenie punktów zbiórki jeńców wojennych (POW) na liniach frontu.
3. Zbadaj przestępstwa popełnione przez żołnierzy.
4. Zatrzymaj dezerterów.
5.Nadzór i kontrola maruderów na polu bitwy; w razie potrzeby współpracować z Wehrmacht Streifendienst (Służba Patrolowa, utworzona w 1941 r.) i jednostkami Feldjäger (Łowcy Polowi, utworzona w 1943 r. specjalnie do zatrzymywania dezerterów).

Zadania dotyczące ruchu:
1.Rozpoznawanie i oznaczanie dróg.
2. Kierować i regulować ruch lądowy.
3. Kontrolować ruch na przejściach wodnych.
4. Monitoruj wojskowy ruch drogowy.
5. Kieruj przepływem uchodźców.
6.Zapewnić pierwszeństwo przejazdu transportom specjalnym.

Zadania bezpieczeństwa:
1.Wspieranie w operacjach przeciwdziałania-sabotażowi, kontr-szpiegostwu i przeciwdziałaniu-działaniom wywrotowym.
2.Zapewnij bezpieczeństwo centrali.
3. Pełnić obowiązki policyjne na terytoriach okupowanych (gdzie nie powstały jeszcze lokalne organizacje policyjne).
4.Chroń tylne-linie komunikacyjne i najważniejsze obiekty.
5.Przeprowadzić-operacje antypartyzanckie.
Począwszy od 1941 roku te dwa ostatnie zadania stały się głównymi zadaniami Feldgendarmerie. Szczególnie w Związku Radzieckim i na Bałkanach bataliony Feldgendarmerie każdej armii/grupy armii niemal stale wykonywały zadania związane z bezpieczeństwem-należały do nielicznych w pełni zmotoryzowanych jednostek wykonujących takie zadania na tyłach grup armii i armii.

Założenie Feldgendarmerie
Armia (Armee) / Grupa Armii (Heeresgruppe)
Początkowo każda armia miała otrzymać batalion Feldgendarmerie składający się z 3 kompanii, który zwykle był przydzielany do Kommandant rückwärtiges Armeegebiet (dowódca tylnego obszaru armii). Dowódca ten był odpowiedzialny za zapewnienie bezpieczeństwa, zaopatrzenia logistycznego, przemieszczania personelu i koordynacji taktycznej na tyłach armii. W indywidualnych przypadkach przydzielana byłaby wyłącznie niezależna zmotoryzowana firma Feldgendarmerie.
Na froncie wschodnim (Związek Radziecki) Befehlshaber rückwärtiges Heeresgebiet (dowódca tylnego obszaru Grupy Armii) również otrzymał batalion Feldgendarmerie.,
Korpus (Korps)
Zarówno armia, jak i korpus-Waffen SS posiadały zmotoryzowane plutony Feldgendarmerie, co dotyczyło także korpusu polowego i korpusu spadochronowego Luftwaffe. Począwszy od końca 1943 roku każdy Korpus zaczął otrzymywać samodzielną kompanię zmotoryzowaną Feldgendarmerie, składającą się z 3 plutonów.
Podział (podział)
Każda dywizja miała jeden pluton Feldgendarmerie:
Dywizjom Piechoty (w tym Dywizjom Górskim, Dywizjom Lekkiej Piechoty, Dywizjom Polowym Luftwaffe i Dywizjom Spadochronowym) przydzielono pluton żandarmerii zmotoryzowanej typu a.
Dywizje Pancerne, Dywizje Piechoty Zmotoryzowanej / Dywizje Grenadierów Pancernych zostały przydzielone do plutonu żandarmerii zmotoryzowanej typu b.
Wydziały Bezpieczeństwa nie miały organicznej Feldgendarmerie; Jednostki Feldgendarmerie podlegały dowódcom polowym/Kreis/lokalnym (Feldkommandanturen/Kreiskommandanturen/Ortskommandanturen)-siłom zbrojnym armii niemieckiej na terytoriach okupowanych.
Od końca 1943 roku niektóre w pełni zmotoryzowane dywizje były wyposażone w kompanię Feldgendarmerie zamiast plutonu, jak np. Dywizja Grenadierów Pancernych Großdeutschland i wiele dywizji Waffen-SS (od 1. do 3., 5., 6., 10. do 12., 16. do 18.). Dywizja Prinz Eugen miała czasami dwa plutony Feldgendarmerie: jeden zmotoryzowany i jeden konny.
Komendanci (Kommandanturen)
Ortskommandanturen (dowódcy lokalni), Kreiskommandanturen (dowódcy okręgu) i Feldkommandanturen (dowódcy polowi) zwykle (ale nie zawsze) mieli częściowo zmotoryzowany pluton Feldgendarmerie typu c lub d. Inne plutony Feldgendarmerie podlegały komendantom placówek stałych lub komendantom fortyfikacji. Ci trzej komendanci podlegali dowódcy tylnego obszaru armii, w hierarchicznej kolejności od komendanta polowego do komendanta okręgu i komendanta lokalnego.
W niektórych większych miastach istniały niezależne, częściowo zmotoryzowane firmy Feldgendarmerie, często oznaczone nazwą miasta (np. Paryż). Kompanie te podlegały także komendantom lokalnym lub Wehrmachtskommandanturen (komendantom Wehrmachtu).
Inne jednostki
Wiele niezależnych brygad miało jeden pluton Feldgendarmerie typu a lub b, np. Brygady-SS Waffen, 900. Zmotoryzowana Brygada Szkoleniowa i Brygada Grenadierów Führera.
602., 605. i 616. pułki transportu zmotoryzowanego miały plutony Feldgendarmerie odpowiedzialne za kontrolę ruchu. Każdy pułk transportowy miał około 2000 pojazdów, zdolnych przewieźć całą Dywizję Piechoty.
Wehrmacht-Erfassungs-Kommandos (później przemianowany na Feldwirtschafts-Kommandos / Field Economic Commands) również miał różną liczbę jednostek Feldgendarmerie. Jednostki te, utworzone w latach 1942 i 1943, miały za zadanie eksploatację łupów wojennych i zaopatrzenia wojskowego we Francji i Włoszech.
Utworzenie personelu
„Zmotoryzowany” oznacza przewóz personelu wojskowego samochodami, motocyklami, motocyklami z przyczepą boczną, ciężarówkami, autobusami wojskowymi itp.; „częściowo zmotoryzowany” obejmuje wyżej wymienione pojazdy oraz rowery.
Zmotoryzowany batalion Feldgendarmerie
Dowództwo (3 oficerów, 3-podoficerów [podoficerów], 3 żołnierzy), obsługa techniczna (1 podoficer, 3 żołnierzy), transport i logistyka (4 podoficerów, 8 żołnierzy)
3 × firmy Feldgendarmerie (po 116 pracowników każda):
Siedziba kompanii (1 oficer, 3 podoficerów, 3 żołnierzy), konserwacja (1 podoficer, 3 żołnierzy), 3 × plutony Feldgendarmerie (1 oficer, 20 podoficerów, po 10 żołnierzy każdy), Transport i logistyka (4 podoficerów, 8 żołnierzy, w tym księgowi, kierowcy i kucharze)
Niezależna firma zmotoryzowana Feldgendarmerie (177 pracowników)
Siedziba kompanii (1 oficer, 4 podoficerów, 6 żołnierzy), konserwacja (1 podoficer, 3 żołnierzy), 3 × plutony Feldgendarmerie (2 oficerów, 35 podoficerów, po 13 żołnierzy każdy), Transport i logistyka (4 podoficerów, 8 żołnierzy, w tym księgowi, kierowcy i kucharze)
Plutony Feldgendarmerie
Zmotoryzowany pluton Feldgendarmerie typu a (2 oficerów, 21 podoficerów, 10 żołnierzy)
Zmotoryzowany pluton Feldgendarmerie typu b (3 oficerów, 41 podoficerów, 20 żołnierzy)
Częściowo zmotoryzowany pluton Feldgendarmerie typu c (1 oficer, 25 podoficerów, 7 żołnierzy)
Częściowo zmotoryzowany pluton Feldgendarmerie typu d (1 oficer, 20 podoficerów, 6 żołnierzy)
Mundury wojskowe
Ponieważ Feldgendarmerie została rekrutowana z Żandarmerii Ordnungspolizei, we wczesnym okresie przejściowym jej członkowie nosili mundury policyjne żandarmerii. Mundury te uzupełniono insygniami orłów Wehrmachtu i paskami naramiennymi, a na lewym ramieniu noszono zieloną opaskę z materiału w celu identyfikacji-z napisem „Feld-Żandarmerii” wyhaftowanym maszynowo żółtą jedwabną nicią.
Kołnierzyki i mankiety policyjnego munduru żandarmerii były ciemnobrązowe, a na prawej kieszeni na piersi nie było insygniów orła Wehrmachtu.

Zielona opaska Feldgendarmerie była również noszona przez niektórych żołnierzy Wehrmachtu służących jako tymczasowy personel Feldgendarmerie.

Trzej pracownicy Feldgendarmerie w mundurach policyjnych nosili zielone opaski na lewym ramieniu. Ich mundury zostały zmodyfikowane: do prawej kieszeni na piersi dodano insygnia orła Wehrmachtu, a nad ciemnobrązowymi kołnierzami dodano białą lamówkę wskazującą stopień podoficera.

Członek Feldgendarmerie w mundurze policyjnym

Motorisierte Gendarmerie (Żandarmeria Zmotoryzowana) była odpowiedzialna za kontrolę ruchu na drogach wiejskich i autostradach. Podczas II wojny światowej Feldgendarmerie zapewniła tej jednostce dużą liczbę personelu. Poniżej opaska i zdjęcia Żandarmerii Motorisierte.
Po okresie przejściowym Feldgendarmerie oficjalnie przyjęła mundur polowy Wehrmachtu i różne mundury wojskowe, z pomarańczowym kolorem gałęzi.

Po okresie przejściowym Feldgendarmerie oficjalnie przyjęła mundur polowy Wehrmachtu i różne mundury wojskowe, z pomarańczowym kolorem gałęzi.

Feldgendarmerie zachowała pomarańczowe owalne insygnia orła na lewym ramieniu, które były emblematem Ordnungspolizei.

Zaczepy na kołnierzach i paski naramienne żołnierzy Feldgendarmerie miały kolor pomarańczowej gałęzi.


Czapka służbowa podoficerów- Feldgendarmerie (podoficerów) miała lamówkę w kolorze gałązki pomarańczowej.

Zgodnie z przepisami Feldgendarmerie nosiła opaskę o szerokości 3,2-centymetra, umieszczoną 14,5 centymetra nad lewym mankietem. Opaska została utkana z brązowego sztucznego jedwabiu, z szarymi paskami wzdłuż górnej i dolnej krawędzi oraz napisem „Feldgendarmerie” wyhaftowanym z przodu szarym gotyckim pismem.

To jest standardowy strój kaprala Feldgendarmerie na zdjęciu.

najbardziej charakterystyczną insygnią Feldgendarmerie był metalowy ryngraf w kształcie półksiężyca-noszony na piersi. Wprowadzony pod koniec 1938 roku ryngraf miał w całości kształt półksiężyca-i był wykonany z tłoczonej blachy. Pośrodku znajdowały się rozpostarte-insygnia orła Wehrmachtu, poniżej których znajdowała się wstęga z napisem „Feldgendarmerie”. Lewy i prawy koniec góry ozdobiono guzikami-z brukowanym wzorem. Insygnia orła, napisy i guziki były jasnożółte i mogły świecić w ciemności. Wstążka miała matowe ciemnoszare wykończenie, a cały ryngraf miał matowy srebrny wygląd.

W przypadku personelu Luftwaffe Feldgendarmerie na ryngrafie widniały zamiast tego insygnia orła Luftwaffe.

Z tyłu ryngrafu znajdowały się dwa lutowane metalowe paski oraz zapięcie. Metalowe paski znajdowały się w lewym górnym rogu i po lewej stronie środka, natomiast zapięcie znajdowało się w prawym górnym rogu. Jeden koniec metalowego łańcuszka przymocowano do zapięcia w prawym górnym rogu, a drugi koniec włożono w metalowy pasek w lewym górnym rogu-ten koniec można było zdjąć. Środkowy metalowy pasek został zaprojektowany tak, aby wpasowywać się w dziurkę od guzika munduru polowego, utrzymując ryngraf bezpiecznie na miejscu i nie chybotając się. Tył ryngrafu został wyposażony w podkładkę ochronną (z tektury lub wełny), która zapobiega otarciom odzieży. Łańcuch zawieszenia został wykonany z matowego srebrnego metalu i składał się z 41 owalnych ogniw drutu połączonych za pomocą wygiętych metalowych płytek.


Metalowe ryngrafy noszone przez Feldgendarmerie z dywizji Großdeutschland zostały zmodyfikowane: w górnej połowie półksiężyca dodano metalową płytkę z czarnym tłem i białymi krawędziami, na której widniały insygnia „GD” dywizji Großdeutschland.


Koniec pełnego tekstu






